Nieznani spadkobiercy: jak sąd szuka spadkobierców i co dalej
Gdy spadkobiercy są nieznani, złóż w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, a sąd przejmie poszukiwania. Jak sąd szuka spadkobierców? Z urzędu ustala, kto dziedziczy, a jeśli dowody nie wystarczą, wzywa spadkobierców przez ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Spadkobiercy mają trzy miesiące na zgłoszenie się i udowodnienie swoich praw. Potem sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców, których prawa ustalił. Jeśli nie ma żadnych krewnych powołanych do dziedziczenia, spadkobiercą ustawowym jest gmina albo Skarb Państwa.
Poniżej opisujemy każdy etap, kolejność dziedziczenia, rolę kuratora spadku, sytuację, gdy spadkobierca jest znany, ale nie wiadomo, gdzie mieszka, oraz to, co zrobić z nieruchomością, której część należy do nieznanych osób. Na końcu masz wzór wniosku.
Jak sąd szuka spadkobierców: przebieg krok po kroku
- Wniosek. Sprawę zaczyna wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Złożyć go może każda osoba, która ma w tym interes (art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego): spadkobierca, współwłaściciel nieruchomości, wierzyciel zmarłego. Opłata stała wynosi 100 zł (art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Badanie z urzędu. Sąd sam bada, kto jest spadkobiercą ustawowym i testamentowym, i czy zmarły zostawił testament (art. 670 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Nie jest związany tym, kogo wskazałeś we wniosku. Stwierdzi nabycie spadku przez właściwe osoby, nawet jeśli są to inne osoby niż te, które wymienili uczestnicy (art. 677 § 1).
- Wezwania na rozprawę. Sąd wzywa wnioskodawcę oraz osoby, które mogą być spadkobiercami. Spośród spadkobierców ustawowych zawsze wzywa małżonka, zstępnych, osoby przysposobione, rodziców i rodzeństwo. Pozostałych krewnych wzywa, jeśli są mu znani (art. 669).
- Zapewnienie spadkowe. Zgłaszający się spadkobierca może złożyć zapewnienie, czyli oświadczenie o wszystkim, co wie o innych możliwych spadkobiercach i testamentach (art. 671). Pod względem skutków karnych to tak, jakby zeznawał pod przyrzeczeniem.
- Ogłoszenie. Jeśli zapewnienia nie ma albo sąd uzna je i inne dowody za niewystarczające, w szczególności gdy nie udało się ustalić spadkobierców, których się obowiązkowo wzywa, postanowienie może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie (art. 672).
- Trzy miesiące oczekiwania. Ogłoszenie wzywa spadkobierców, by w ciągu trzech miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili się i udowodnili nabycie spadku, bo inaczej mogą zostać pominięci (art. 673 pkt 4). Po upływie tego czasu sąd wyznacza rozprawę (art. 675).
- Postanowienie. Jeśli w ciągu trzech miesięcy nikt się nie zgłosił albo zgłaszający się nie udowodnił swoich praw, sąd stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców, których prawa zostały ustalone (art. 676).
Nieznani spadkobiercy: co przygotować przed złożeniem wniosku
Im więcej ustalisz sam, tym mniej sąd musi szukać. Do wniosku dołącz albo wskaż:
- akt zgonu spadkodawcy i jego ostatni adres,
- akty stanu cywilnego, które masz: urodzenia, małżeństwa, zgonu osób z rodziny,
- drzewo rodziny z zaznaczeniem, kto żyje, kto zmarł i kiedy, oraz kogo nie udało się ustalić,
- informacje o testamencie: czy ktoś go widział, u jakiego notariusza mógł zostać sporządzony,
- numer księgi wieczystej, jeśli w spadku jest nieruchomość,
- ostatnie znane adresy krewnych, także za granicą.
We wniosku napisz wprost, kogo i dlaczego nie potrafisz ustalić. To ułatwia sądowi decyzję o ogłoszeniu. Sąd może sam zwracać się do urzędów stanu cywilnego o akty.
Do którego pokolenia szuka się spadkobierców
Jeśli nie ma testamentu, sąd idzie po kolejnych grupach spadkobierców ustawowych. Każda dalsza grupa dziedziczy tylko wtedy, gdy nie ma nikogo z wcześniejszej. Dlatego „nieznany” spadkobierca to często daleki krewny z linii, której rodzina nie śledziła.
| Kolejność | Kto dziedziczy | Przepis Kodeksu cywilnego |
|---|---|---|
| 1 | dzieci (a w miejsce zmarłego dziecka jego zstępni) i małżonek | art. 931 |
| 2 | małżonek i rodzice; w miejsce rodzica, który nie żyje, rodzeństwo spadkodawcy, a w miejsce zmarłego rodzeństwa jego zstępni | art. 932 |
| 3 | małżonek sam, gdy nie ma zstępnych, rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych | art. 933 § 2 |
| 4 | gdy nie ma zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa ani jego zstępnych: dziadkowie; w miejsce dziadka, który nie żyje, jego dzieci, a w miejsce zmarłego dziecka dziadka jego dzieci (wnuki dziadków, czyli kuzyni spadkodawcy). Dalsi krewni nie dziedziczą. Dotyczy spadków otwartych od 15.11.2023 r. | art. 934 (§ 2¹ dodany ustawą, Dz.U. 2023 poz. 1615) |
| 5 | pasierbowie, czyli dzieci małżonka spadkodawcy, jeśli żadne z ich rodziców nie żyło w chwili otwarcia spadku | art. 934¹ |
| 6 | gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a gdy nie da się go ustalić albo był za granicą, Skarb Państwa | art. 935 |
Tabela pokazuje obecne brzmienie przepisów. O tym, kto dziedziczy, decyduje prawo z dnia śmierci spadkodawcy, więc przy starych spadkach krąg spadkobierców może być inny.
Ogłoszenie o wezwaniu spadkobierców: co zawiera i jak długo trwa
Ogłoszenie zawiera dane spadkodawcy (imię, nazwisko, zawód, ostatnie miejsce pobytu, datę śmierci), wskazanie majątku i wezwanie, by spadkobiercy w ciągu trzech miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili się i udowodnili nabycie spadku (art. 673). Zamieszcza się je w Monitorze Sądowym i Gospodarczym i podaje do publicznej wiadomości w ostatnim miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 674 § 1).
| Etap | Co się dzieje | Termin z ustawy |
|---|---|---|
| Wniosek | sąd bada akta, wzywa znanych uczestników | brak |
| Decyzja o ogłoszeniu | gdy zapewnienie i dowody nie wystarczą | brak |
| Ogłoszenie w MSiG i w miejscu pobytu zmarłego | bieg terminu na zgłoszenie | 3 miesiące |
| Rozprawa | sąd wzywa osoby, które się zgłosiły | po upływie 3 miesięcy |
| Postanowienie | stwierdzenie nabycia spadku | po rozprawie |
Ustawa wyznacza tylko trzymiesięczny termin z ogłoszenia. Na ile miesięcy wcześniej sąd ustala krąg spadkobierców, zależy od sprawy i obciążenia sądu. Jeśli trzeba szukać krewnych za granicą, licz się z dłuższym czasem.
Co, jeśli spadkobierca zgłosi się po postanowieniu?
Postanowienie nie zamyka mu drogi. Dowód, że ktoś inny jest spadkobiercą albo ma inny udział, można przeprowadzić w postępowaniu o zmianę stwierdzenia nabycia spadku (art. 679 § 1). Dlatego ogłoszenie nie daje stuprocentowej pewności, ale pozwala zakończyć sprawę i działać dalej.
Kurator spadku a kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu
To dwie różne instytucje i często się je myli. Pierwsza chroni majątek, druga reprezentuje konkretnego człowieka, którego adresu nie znasz. Kiedy sąd ustanawia kuratora spadku, co może zrobić z majątkiem i kto mu płaci, opisujemy szczegółowo w tekście kurator spadku.
| Kurator spadku | Kurator dla nieznanego z miejsca pobytu | |
|---|---|---|
| Podstawa | art. 666 i 667 k.p.c. | art. 144 k.p.c. |
| Kiedy | do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę, gdy trzeba zadbać o majątek | gdy wiesz, kto jest uczestnikiem, ale nie wiesz, gdzie mieszka |
| Zadania | stara się wyjaśnić, kto jest spadkobiercą, zawiadamia spadkobierców, zarządza majątkiem pod nadzorem sądu | odbiera pisma i działa w sprawie za nieobecnego |
| Co musisz wykazać | potrzebę zabezpieczenia spadku | przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli uprawdopodobnisz, że miejsce pobytu nie jest znane |
Kuratora spadku sąd ustanawia „w razie potrzeby” (art. 666 § 1). Przykład: w pustym mieszkaniu zmarłego trzeba płacić opłaty, zabezpieczyć lokal albo prowadzić sprawę z wierzycielem. Kurator zarządza majątkiem pod nadzorem sądu spadku, a do zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości (art. 667 § 2).
Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu pojawia się, gdy na przykład wiesz, że spadkobiercą jest kuzyn, który wyjechał lata temu, ale nie masz jego adresu. Wtedy musisz uprawdopodobnić, że próbowałeś go znaleźć: pokaż zwrócone listy, odpowiedzi z urzędów, informacje od rodziny.
Co się dzieje z majątkiem, gdy nie ma spadkobierców
Jeśli nie ma małżonka, krewnych powołanych do dziedziczenia ani dzieci małżonka, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Gdy tego miejsca w Polsce nie da się ustalić albo znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa (art. 935 Kodeksu cywilnego).
Gmina i Skarb Państwa jako spadkobiercy ustawowi nie mogą odrzucić spadku i nie składają oświadczenia o jego przyjęciu; spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 Kodeksu cywilnego). Odpowiadają więc za długi spadkowe tylko do wartości majątku. Dla Ciebie oznacza to, że po zakończeniu sprawy masz konkretnego właściciela, z którym można rozmawiać, np. o wykupie udziału albo o zniesieniu współwłasności.
Czy u notariusza muszą być wszyscy spadkobiercy?
Przy notarialnym poświadczeniu dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia z udziałem wszystkich osób, które mogą wchodzić w grę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Jeśli nie wiesz, kim są albo gdzie są, ta droga w praktyce odpada. Sąd może natomiast działać mimo nieobecności części osób i wezwać je przez ogłoszenie. Dlatego przy nieznanych spadkobiercach wybierasz sąd.
Nieruchomość z nieznanym współwłaścicielem: jak ją uregulować
Częsty przypadek: dom jest w księdze wieczystej wpisany na kilka osób, jedna z nich zmarła dawno, a nikt nie przeprowadził spadku. Nie możesz sprzedać całości ani podzielić działki, bo brakuje jednego właściciela.
- Złóż wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym współwłaścicielu. Jako współwłaściciel co do zasady masz w tym interes, więc nie musisz być jego spadkobiercą.
- Przejdź przez ogłoszenie, jeśli sąd nie ustali spadkobierców inaczej.
- Złóż wniosek o wpis w księdze wieczystej na podstawie postanowienia, żeby w dziale II widniały właściwe osoby.
- Złóż wniosek o zniesienie współwłasności. Jeśli któryś spadkobierca jest znany, ale nie można ustalić jego adresu, sąd może ustanowić dla niego kuratora.
Zanim to nastąpi, możesz rozporządzić swoim udziałem w nieruchomości. Jeśli jednak nieruchomość należy do spadku, w którym masz udział, a spadek nie jest podzielony, sprzedaż udziału w samej nieruchomości wymaga zgody pozostałych spadkobierców. Bez niej jest bezskuteczna w zakresie, w jakim narusza ich prawa z przepisów o dziale spadku (art. 1036 Kodeksu cywilnego). Prostszą drogą bywa zbycie całego udziału w spadku. Może to zrobić spadkobierca, który spadek przyjął (art. 1051), a umowa wymaga formy aktu notarialnego (art. 1052 § 3). Więcej o tym, czym jest udział, przeczytasz w tekście co to jest udział w nieruchomości.
Wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z wnioskiem o wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie
[Miejscowość], [data]Sąd Rejonowy w [miejscowość] [numer] Wydział Cywilny
Wnioskodawca: [imię i nazwisko], [adres], PESEL [numer]
Uczestnicy: [imiona i nazwiska oraz adresy znanych spadkobierców]; pozostali spadkobiercy nieznani
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
Wnoszę o:
- stwierdzenie nabycia spadku po [imię i nazwisko], zmarłym/zmarłej dnia [data] w [miejscowość], mającym/mającej ostatnie miejsce zwykłego pobytu w [adres] (art. 628 k.p.c.),
- wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie na podstawie art. 672 k.p.c., ponieważ nie jestem w stanie ustalić wszystkich spadkobierców ustawowych,
- [opcjonalnie] ustanowienie kuratora spadku na podstawie art. 666 § 1 k.p.c. w celu [opis potrzeby, np. zabezpieczenia nieruchomości przy [adres]].
Uzasadnienie
Spadkodawca zmarł dnia [data]. Według mojej wiedzy [nie pozostawił testamentu / pozostawił testament u notariusza [dane]]. Znani mi spadkobiercy to: [lista z pokrewieństwem]. Nie udało mi się ustalić [kogo, np. zstępnych zmarłego brata spadkodawcy], ponieważ [opis podjętych prób]. Mój interes w złożeniu wniosku wynika z [np. współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [numer]].
Załączniki: odpis skrócony aktu zgonu, [inne akty stanu cywilnego], odpis z księgi wieczystej, dowód uiszczenia opłaty 100 zł, odpisy wniosku dla uczestników.
[podpis]Najczęstsze pytania
Jak długo szuka się spadkobierców?
Ustawa wyznacza tylko jeden termin: trzy miesiące od ogłoszenia na zgłoszenie się spadkobierców. Cała sprawa trwa dłużej, bo dochodzi czas przed ogłoszeniem i po nim, ale ustawa go nie określa.
Jak sąd szuka spadkobierców za granicą?
Na tych samych zasadach: bada z urzędu, wzywa znanych krewnych na podane adresy i może wezwać nieznanych przez ogłoszenie. Przepisy o ogłoszeniu nie przewidują osobnego trybu dla osób mieszkających za granicą. Jeśli znasz kraj pobytu krewnego albo jego ostatni adres, podaj je we wniosku, bo doręczenie za granicę trwa dłużej.
Kto płaci za poszukiwanie spadkobierców?
Wnioskodawca płaci opłatę od wniosku, 100 zł. Mogą dojść wydatki, np. na ogłoszenie albo na kuratora. Czy sąd wymaga zaliczki i w jakiej kwocie, dowiesz się z wezwania sądu albo w sekretariacie wydziału.
Czy kurator spadku może sprzedać nieruchomość?
Sam nie. Kurator zarządza majątkiem pod nadzorem sądu spadku według przepisów o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości. Sprzedaż przekracza zwykły zarząd, więc wymaga zezwolenia sądu (art. 667 § 2 w zw. z art. 935 § 3 k.p.c.). Osobno sąd może nakazać sprzedaż rzeczy łatwo psujących się (art. 668 k.p.c.).
Po jakim czasie spadek przechodzi na gminę lub Skarb Państwa?
Nie ma żadnego okresu oczekiwania. Gmina albo Skarb Państwa nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925 k.c.), jeśli nie ma spadkobierców z wcześniejszych grup. Postanowienie sądu to tylko potwierdza.
Czy mogę sprzedać swój udział, jeśli inni spadkobiercy są nieznani?
Możesz zbyć swój udział w spadku w formie aktu notarialnego, jeśli spadek przyjąłeś. Do sprzedaży udziału w samej nieruchomości spadkowej przed działem spadku potrzebna jest zgoda pozostałych spadkobierców.
Masz udział w nieuregulowanym spadku albo nieruchomość z nieznanym współwłaścicielem i chcesz ją sprzedać? Zobacz ofertę GRB Nieruchomości.
Jeśli chodzi o nieruchomość, którą chcesz sprzedać mimo nieznanych spadkobierców, zobacz też tekst GRB Nieruchomości: nieznani spadkobiercy – co robić.
Autor prowadzi GRB Nieruchomości, firmę kupującą nieruchomości o skomplikowanym stanie prawnym, w tym udziały w spadkach. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Aktualizacja: listopad 2026 r.





1 Comment
[…] Zmarły współwłaściciel bez uregulowanego spadku. Bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (albo aktu poświadczenia dziedziczenia) nie wiadomo, kto jest uczestnikiem. Czasem trzeba najpierw przeprowadzić sprawę spadkową. Gdy spadkobiercy są nieznani, pomocne są informacje z tekstu o nieznanych spadkobiercach. […]