Nieodpłatne zniesienie współwłasności u notariusza: koszt, podatek
Nieodpłatne zniesienie współwłasności u notariusza to umowa, w której jeden współwłaściciel przejmuje całą nieruchomość albo większy udział, a pozostali nie dostają za to spłaty ani dopłaty. Płacisz taksę notarialną liczoną od wartości (przy podstawie 400 000 zł maksymalnie 2370 zł netto), wypisy aktu, do 300 zł netto za wniosek do księgi wieczystej i 150 zł opłaty sądowej za wpis. Bez spłat nie ma podatku PCC, a małżonek, dzieci, rodzice i rodzeństwo są zwolnieni z podatku od spadków i darowizn i przy akcie notarialnym nie muszą niczego zgłaszać do urzędu skarbowego.
Jeśli chcesz najpierw poznać wszystkie drogi wyjścia ze współwłasności, w tym sąd, zajrzyj do pełnego przewodnika po zniesieniu współwłasności.
Nieodpłatne zniesienie współwłasności u notariusza: na czym polega
Każdy współwłaściciel może żądać zniesienia współwłasności (art. 210 § 1 Kodeksu cywilnego). Jeśli wszyscy się zgadzacie, nie musisz iść do sądu. Wystarczy umowa. Przy nieruchomości musi mieć formę aktu notarialnego (art. 158 k.c.), inaczej jest nieważna.
Umowa jest nieodpłatna, gdy osoba przejmująca nieruchomość nie płaci reszcie ani grosza. Na przykład brat i siostra mają po 1/2 mieszkania. Brat przekazuje swoją połowę siostrze, a ona zostaje jedyną właścicielką. Współwłasność znika w całości, a w księdze wieczystej zostaje jedna osoba.
Jeśli nie wiesz, czym dokładnie jest Twój udział i co możesz z nim zrobić, przeczytaj, czym jest udział w nieruchomości.
Bez spłat czy ze spłatą: co się zmienia
| Kwestia | Nieodpłatne zniesienie | Odpłatne zniesienie (spłata lub dopłata) |
|---|---|---|
| Pieniądze między stronami | Brak | Przejmujący płaci pozostałym |
| PCC | Nie ma (podatek dotyczy tylko spłat i dopłat) | 2% od wartości rynkowej tego, co przejmujący dostaje ponad swój udział |
| Podatek od spadków i darowizn | Tak, od nadwyżki ponad udział; najbliższa rodzina zwolniona | Nie dotyczy części opłaconej |
| PIT u oddającego udział | Nie ma, bo nic nie zarabia | Spłata może być przychodem, jeśli nie minęło 5 lat od nabycia udziału |
Podstawa: art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f, art. 4 pkt 5, art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 7 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o PCC oraz art. 1 ust. 1 pkt 4 i art. 7 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Ile kosztuje zniesienie współwłasności u notariusza
Koszt składa się z czterech pozycji. Do opłat notarialnych doliczany jest 23% VAT. Opłata sądowa jest bez VAT.
Taksa notarialna za akt
Maksymalne stawki określa rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1566, zmieniony Dz.U. 2026 poz. 1370 od 5 listopada 2026 r.). Taksa zależy od wartości przedmiotu umowy (§ 3):
| Wartość przedmiotu umowy | Maksymalna taksa netto |
|---|---|
| do 3000 zł | 100 zł |
| powyżej 3000 zł do 10 000 zł | 100 zł + 3% od nadwyżki ponad 3000 zł |
| powyżej 10 000 zł do 30 000 zł | 310 zł + 2% od nadwyżki ponad 10 000 zł |
| powyżej 30 000 zł do 60 000 zł | 710 zł + 1% od nadwyżki ponad 30 000 zł |
| powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł | 1010 zł + 0,4% od nadwyżki ponad 60 000 zł |
| powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł | 4770 zł + 0,2% od nadwyżki ponad 1 000 000 zł |
| powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł | 6770 zł + 0,25% od nadwyżki ponad 2 000 000 zł |
| powyżej 5 000 000 zł | 14 270 zł + 0,15% od nadwyżki ponad 5 000 000 zł, łącznie nie więcej niż 25 000 zł (15 000 zł w I grupie podatkowej) |
Progi do 2 mln zł się nie zmieniły. Nowe są tylko progi dla droższych nieruchomości. Umowa zniesienia współwłasności nie jest wprost wymieniona na liście czynności z obniżoną o połowę stawką (§ 6), więc przy mieszkaniu liczy się pełną stawkę z § 3. Przy domu jednorodzinnym zapytaj notariusza o § 6 pkt 18, który obniża stawkę o połowę dla umów przeniesienia na nabywcę własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym. Kancelarie różnie oceniają, czy obejmuje on zniesienie współwłasności. To jest stawka maksymalna. Wynagrodzenie ustalasz z notariuszem (art. 5 § 1 Prawa o notariacie) i możesz poprosić o niższe.
Wartość podajecie Wy, przy uwzględnieniu zasad z ustawy o podatku od spadków i darowizn albo ustawy o PCC (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Nie odlicza się od niej obciążeń, np. hipoteki (§ 4). Przepisy nie rozstrzygają jednoznacznie, czy przy zniesieniu współwłasności podstawą jest wartość całej nieruchomości, czy tylko przekazywanego udziału. Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia „przy działach” podstawą jest ogólna wartość majątku podlegającego działowi i część kancelarii stosuje tę regułę do zniesienia współwłasności, czyli liczy taksę od wartości całej nieruchomości. Inne liczą od wartości przekazywanego udziału, bo § 2 ust. 2 odsyła do zasad ustawy o podatku od spadków i darowizn, a ta przy nieodpłatnym zniesieniu opodatkowuje tylko nadwyżkę ponad udział (art. 7 ust. 6). Zapytaj o to przed umówieniem terminu.
Wypisy aktu
Od 5 listopada 2026 r. maksymalna stawka za wypis wynosi 12 zł netto za każdą rozpoczętą stronę od 1. do 10., 10 zł za strony od 11. do 20. i 8 zł za każdą dalszą stronę (§ 12 ust. 1). Wcześniej było to 6 zł za stronę. Wypisy dostają strony, sąd wieczystoksięgowy i urząd skarbowy.
Wniosek do księgi wieczystej
Notariusz składa wniosek o wpis nowego właściciela za Ciebie. Od 5 listopada 2026 r. może za to pobrać najwyżej 300 zł netto (nowy § 15c rozporządzenia).
Opłata sądowa za wpis
Za wpis własności na podstawie zniesienia współwłasności płacisz jedną opłatę 150 zł, bez względu na liczbę udziałów (art. 42 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Notariusz pobiera ją razem z taksą.
Przykładowe wyliczenie (przykład, nie oferta kancelarii)
Rodzeństwo ma mieszkanie warte 800 000 zł, każde po 1/2. Brat przekazuje siostrze swoją połowę bez spłaty. Akt ma 8 stron, a notariusz robi 4 wypisy.
| Pozycja | Taksa liczona od udziału (400 000 zł) | Taksa liczona od całości (800 000 zł) |
|---|---|---|
| Taksa za akt (maks.) | 2370 zł netto, 2915,10 zł brutto | 3970 zł netto, 4883,10 zł brutto |
| 4 wypisy po 8 stron (4 × 8 × 12 zł) | 384 zł netto, 472,32 zł brutto | 384 zł netto, 472,32 zł brutto |
| Wniosek do księgi wieczystej (maks.) | 300 zł netto, 369 zł brutto | 300 zł netto, 369 zł brutto |
| Opłata sądowa za wpis | 150 zł | 150 zł |
| PCC i podatek od spadków i darowizn | 0 zł | 0 zł |
| Razem (maksymalnie) | 3906,42 zł | 5874,42 zł |
Gdyby siostra spłaciła brata kwotą 400 000 zł, doszłoby 8000 zł PCC (2% od 400 000 zł). Liczba stron i wypisów w Twojej sprawie może być inna.
Jak najtaniej znieść współwłasność
Najtańsza bywa droga sądowa przy zgodnym wniosku: opłata od wniosku ze zgodnym projektem wynosi 300 zł zamiast 1000 zł (art. 41 ustawy o kosztach sądowych). Nie płacisz wtedy taksy, ale czekasz na termin rozprawy, a o wpis do księgi musisz zadbać sam. Co do zasady każdy uczestnik ponosi swoje koszty postępowania (art. 520 § 1 k.p.c.). Jak dzielić koszty umowy między współwłaścicieli, opisuje artykuł o tym, kto ponosi koszty zniesienia współwłasności. U notariusza zapłacisz więcej, ale własność przechodzi w dniu podpisania aktu. Sam wpis do księgi wieczystej trwa dłużej.
Zniesienie współwłasności a podatek
Nieodpłatne zniesienie współwłasności: podatek od spadków i darowizn
Nieodpłatne zniesienie współwłasności jest osobnym tytułem opodatkowania w ustawie o podatku od spadków i darowizn (art. 1 ust. 1 pkt 4). Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy (art. 6 ust. 1 pkt 7). Podstawą nie jest cała nieruchomość, tylko wartość ponad udział, który już miałeś (art. 7 ust. 6). W przykładzie siostra dostaje nadwyżkę wartą 400 000 zł.
Pełne zwolnienie przysługuje, gdy nabywcą jest małżonek, zstępny (dziecko, wnuk), wstępny (rodzic, dziadek), pasierb, rodzeństwo, ojczym lub macocha (art. 4a ust. 1). Pozostali płacą podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną: 36 120 zł w I grupie, 27 090 zł w II i 5733 zł w III grupie (art. 9 ust. 1). Przy akcie notarialnym notariusz sam oblicza i pobiera podatek (art. 18 ust. 1 pkt 2).
Czy zniesienie współwłasności trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?
Przy umowie u notariusza nie. Zwolnienie dla najbliższej rodziny zwykle wymaga zgłoszenia na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Ten obowiązek nie dotyczy jednak nabycia na podstawie umowy w formie aktu notarialnego (art. 4a ust. 4 pkt 2). PCC przy spłatach też nie deklarujesz sam, bo notariusz jest płatnikiem tego podatku (art. 10 ust. 2 ustawy o PCC). Przy nieodpłatnym zniesieniu współwłasności przez sąd najbliższa rodzina musi zgłosić nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia, chyba że nadwyżka (razem z innymi nabyciami od tej samej osoby z ostatnich 5 lat) nie przekracza 36 120 zł. Bez zgłoszenia zwolnienie przepada i podatek liczy się jak dla I grupy.
Nieodpłatne zniesienie współwłasności i tytuły określone w art. 1a ustawy
To sformułowanie budzi pytania, bo pojawia się w formularzach podatkowych. Art. 1a mówi, że przepisy o nieodpłatnym zniesieniu współwłasności stosuje się też do nieodpłatnego przejęcia rzeczy wspólnej przez niektórych współwłaścicieli na dalszą współwłasność oraz do nieodpłatnego wyodrębnienia lokali dla niektórych lub wszystkich współwłaścicieli. Podatek, zwolnienie i zasady zgłoszenia są wtedy takie same.
Odpłatne zniesienie współwłasności: podatek PCC
PCC dotyczy umowy o zniesienie współwłasności tylko w części spłat lub dopłat (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f). Płaci go ten, kto przejmuje więcej, niż wynosił jego udział (art. 4 pkt 5). Podstawą jest wartość rynkowa tej nadwyżki (art. 6 ust. 1 pkt 5), a stawka przy nieruchomości wynosi 2% (art. 7 ust. 1 pkt 2 lit. a). Ustawa nie przewiduje zwolnienia z PCC dla rodziny przy zniesieniu współwłasności.
PIT przy późniejszej sprzedaży: jak liczyć 5 lat
Sprzedaż nieruchomości lub udziału daje przychód w PIT, jeśli następuje przed upływem 5 lat licząc od końca roku, w którym nastąpiło nabycie (art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT). Ustawa nie ma osobnej reguły dla zniesienia współwłasności, dlatego organy podatkowe dzielą nieruchomość na dwie części:
- Dotychczasowy udział zachowuje pierwotną datę nabycia. Jeśli dostałeś go w spadku, 5 lat liczysz od końca roku, w którym nabył go spadkodawca (art. 10 ust. 5).
- Część przejęta ponad udział jest nowym nabyciem z datą umowy zniesienia. Tak przyjmuje Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacjach indywidualnych (np. sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.1009.2025.2.KK). Podział, w którym dostajesz tyle, ile wynosił Twój udział, nie jest nabyciem.
Przykład: siostra odziedziczyła 1/2 po mamie, która kupiła mieszkanie w 2010 r. W 2026 r. przejmuje połowę brata. Jeśli sprzeda mieszkanie w 2029 r., jej „spadkowa” połowa jest wolna od PIT, a połowa z 2026 r. nie. Ta druga będzie wolna od PIT przy sprzedaży od 1 stycznia 2032 r. Jak tego uniknąć albo skorzystać z ulgi, opisujemy w tekście o sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat.
Darowizna udziału czy nieodpłatne zniesienie współwłasności
Ten sam efekt da darowizna udziału. Różnice są niewielkie, ale istnieją.
| Kwestia | Darowizna udziału | Nieodpłatne zniesienie współwłasności |
|---|---|---|
| Kto może dostać udział | Każdy, także osoba spoza współwłaścicieli | Tylko współwłaściciel |
| Skutek | Współwłasność może trwać dalej | Współwłasność znika albo zmniejsza się grono właścicieli |
| Podatek od spadków i darowizn | Tak (art. 1 ust. 1 pkt 2), zwolnienie z art. 4a | Tak (art. 1 ust. 1 pkt 4), zwolnienie z art. 4a |
| Zgłoszenie do urzędu przy akcie notarialnym | Nie | Nie |
| Taksa | § 3; połowa stawki m.in. przy darowiźnie lokalu między osobami z I grupy uprawnionymi do ulgi z art. 16 u.p.s.d. (§ 6 pkt 15), a przy domu jednorodzinnym możliwa na podstawie § 6 pkt 18 | § 3; przy domu jednorodzinnym zapytaj o § 6 pkt 18 |
| Opłata sądowa za wpis | 200 zł, przy wpisie udziału proporcjonalnie, min. 100 zł | 150 zł |
| Odwołanie | Możliwe przy rażącej niewdzięczności (art. 898 k.c.) | Brak przepisu wprost |
| Zachowek | Darowizny dolicza się do spadku (art. 993 k.c.) | Brak przepisu wprost, ocena niejednoznaczna |
| 5 lat w PIT | Od końca roku darowizny | Dla nadwyżki od końca roku zniesienia |
Udział dla osoby spoza grona właścicieli, np. wnuka, przekażesz tylko darowizną.
Dokumenty do notariusza
- Dowody osobiste wszystkich współwłaścicieli. Jeśli ktoś nie może przyjść, potrzebne jest pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego.
- Numer księgi wieczystej. Notariusz sprawdzi ją w systemie elektronicznym.
- Dokumenty nabycia udziałów: akt kupna lub darowizny, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia.
- Przy udziale ze spadku lub darowizny: dokument z urzędu skarbowego, że podatek zapłacono, nabycie było zwolnione albo zobowiązanie się przedawniło. Bez niego notariusz nie może sporządzić aktu (art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Nie jest potrzebny, gdy nabycie nastąpiło aktem notarialnym albo było zwolnione na podstawie art. 4a (art. 19 ust. 7); kancelaria może jednak poprosić o dowód zgłoszenia SD-Z2.
- Przy działce: wypis i wyrys z rejestru gruntów, a często zaświadczenie o przeznaczeniu w planie miejscowym. Przy nieruchomości rolnej obowiązują dodatkowo przepisy o kształtowaniu ustroju rolnego (art. 210 § 2 k.c.).
- Przy spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu: zaświadczenie ze spółdzielni.
- Wartość nieruchomości. Operat szacunkowy nie jest obowiązkowy, ale wartość ma odpowiadać cenom rynkowym. Warto go mieć, gdy płacicie podatek w II lub III grupie.
Jak wygląda wizyta u notariusza krok po kroku
- Wyślij kancelarii dokumenty i napisz, kto przejmuje nieruchomość i czy umowa jest bez spłat. Zapytaj o podstawę taksy i całkowity koszt.
- Notariusz przygotowuje projekt aktu. Sprawdź dane, udziały i opis nieruchomości.
- W dniu podpisania notariusz odczytuje akt. Wszyscy współwłaściciele (lub pełnomocnicy) podpisują go w kancelarii.
- Płacisz taksę, wypisy, opłatę za wniosek i opłatę sądową, a przy spłatach także PCC.
- Notariusz składa elektronicznie wniosek o wpis do księgi wieczystej.
Sytuacje rodzinne: rodzeństwo, rodzice i dzieci, byli małżonkowie
Rodzeństwo po spadku
Rodzeństwo jest w kręgu zwolnionym z art. 4a, więc nieodpłatne przejęcie udziału nie kosztuje podatku. Zwróć uwagę na jedno. Jeśli nie przeprowadziliście działu spadku, przy nieruchomości ze spadku notariusz zwykle proponuje umowę działu spadku, a nie zniesienia współwłasności. To inna umowa o trochę innych skutkach. Na przykład w PIT dział spadku do wysokości udziału nie jest nabyciem ani zbyciem (art. 10 ust. 7 ustawy o PIT). Ustal to z notariuszem.
Odpłatne zniesienie współwłasności między rodzeństwem
Gdy jedno z rodzeństwa spłaca drugie, zwolnienie z art. 4a nie chroni przed PCC. Przejmujący płaci 2% od wartości rynkowej przejętej części, nawet gdy umówiliście niższą spłatę, bo podstawą jest wartość, a nie kwota przelewu. Brat, który dostaje spłatę, powinien sprawdzić, czy minęło 5 lat od nabycia jego udziału (przy udziale ze spadku liczy się data nabycia przez spadkodawcę). Jeśli zamiast zniesienia współwłasności zawieracie umowę działu spadku, spłata w granicach udziału w spadku nie jest przychodem w PIT (art. 10 ust. 7 ustawy o PIT).
Rodzice i dzieci
Rodzic i dziecko są w kręgu zwolnionym. Gdy rodzic oddaje dziecku udział bez spłaty, pomyśl o pozostałych dzieciach i ich zachowku (szczegóły niżej).
Małżonkowie po rozwodzie
Po rozwodzie majątek wspólny dzielicie zwykle umową o podział majątku wspólnego, a nie o zniesienie współwłasności. To osobna czynność. Wpis po podziale majątku kosztuje 150 zł (art. 43 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych). Dyrektor KIS uznał, że podział majątku wspólnego nie podlega podatkowi od spadków i darowizn (interpretacja z 30 kwietnia 2021 r., sygn. 0111-KDIB2-3.4015.45.2021.1.ASZ). Inaczej jest, gdy byliście współwłaścicielami w częściach ułamkowych, np. kupiliście mieszkanie przed ślubem. Wtedy zawieracie umowę zniesienia współwłasności, a były małżonek nie jest już małżonkiem w rozumieniu art. 4a. Przy umowie bez spłat zwolnienie nie zadziała i może pojawić się podatek.
Ryzyka, o których mało kto mówi
- Zachowek. Do spadku dolicza się darowizny (art. 993 k.c.). Sąd Najwyższy w wyroku z 10 maja 2021 r., sygn. II CSKP 83/21, przyjął, że chodzi o wszelkie przysporzenia pod tytułem darmym. Nie znalazłam orzeczenia, które przesądza, czy obejmuje to nieodpłatne zniesienie współwłasności. Licz się z tym, że pominięty spadkobierca może próbować doliczyć przejętą nadwyżkę.
- Sprzedaż w ciągu 5 lat. Przejęta część ma nową datę nabycia. Plan szybkiej sprzedaży może oznaczać PIT.
- Zaniżona wartość. Niższa wartość w akcie obniża taksę, ale gdy płacicie podatek w II lub III grupie, urząd skarbowy może ją zakwestionować.
Najczęstsze pytania
Ile bierze notariusz za zniesienie współwłasności?
Przy wartości 400 000 zł maksymalna taksa to 2370 zł netto (2915,10 zł z VAT). Do tego wypisy, do 300 zł netto za wniosek do księgi i 150 zł opłaty sądowej. Taksę możesz negocjować w granicach stawki maksymalnej.
Jak najtaniej znieść współwłasność nieruchomości?
Najmniej kosztuje zgodny wniosek do sądu (300 zł), ale trwa dłużej. U notariusza najtańszy jest wariant bez spłat w najbliższej rodzinie, bez PCC i podatku od spadków i darowizn.
Czy zniesienie współwłasności trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?
Przy akcie notarialnym nie. Zwolnienie z art. 4a działa bez SD-Z2 (art. 4a ust. 4 pkt 2), a PCC i ewentualny podatek od spadków i darowizn pobiera notariusz. Zgłoszenie (SD-Z2, 6 miesięcy) jest co do zasady potrzebne przy zniesieniu przez sąd.
Czy można znieść współwłasność bez spłaty?
Tak. Strony mogą umówić się, że jeden współwłaściciel przejmuje całość bez spłaty. To nieodpłatne zniesienie współwłasności, opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn od nadwyżki ponad udział.
Czy nieodpłatne zniesienie współwłasności to darowizna?
Nie. Ustawa podatkowa traktuje je jako osobny tytuł (art. 1 ust. 1 pkt 4), choć skutki podatkowe są podobne. W prawie cywilnym brak przepisów wprost o odwołaniu i zachowku, dlatego te kwestie nie są jednoznaczne.
Autorka jest adwokatem. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Aktualizacja: listopad 2026 r.




