Najemca nie płaci czynszu: co zrobić krok po kroku (wzory pism)
Gdy najemca nie płaci czynszu, najpierw wyślij mu pisemne wezwanie do zapłaty połączone z uprzedzeniem o zamiarze wypowiedzenia i dodatkowym miesiącem na spłatę, a pieniądze odzyskuj równolegle przez nakaz zapłaty i komornika. Wypowiedzieć najem mieszkania z powodu długu możesz dopiero przy zaległości za co najmniej trzy pełne okresy płatności i dopiero po upływie tego dodatkowego miesiąca. Nie wolno Ci przy tym odcinać mediów, wymieniać zamków ani wynosić rzeczy lokatora.
Poniżej masz plan działania, dwa wzory pism, porównanie najmu zwykłego, okazjonalnego i instytucjonalnego, opłaty sądowe za pozew i zasady rozliczenia kaucji. Opróżnienie lokalu opisujemy tu krótko, bo ma osobny poradnik.
Najemca nie płaci czynszu: co zrobić krok po kroku
- Policz dług. Wypisz każdy nieopłacony okres, kwotę czynszu i osobno opłaty (media, opłaty do wspólnoty, jeśli umowa przenosi je na najemcę). Sprawdź w umowie termin płatności. Od niego liczysz opóźnienie.
- Zbierz dowody. Umowa, aneksy, protokół zdawczo-odbiorczy, wyciągi z konta, korespondencja, w której najemca przyznaje dług. Wiadomość „wiem, zapłacę w przyszłym miesiącu” to dla sądu cenny dowód.
- Porozmawiaj, ale ustalenia zapisz. Jeśli najemca proponuje spłatę w ratach, spisz krótkie porozumienie z harmonogramem i podpisem najemcy. Pisemne uznanie długu ułatwi Ci późniejszy pozew.
- Wyślij wezwanie do zapłaty z uprzedzeniem o wypowiedzeniu. Gdy zaległość obejmuje trzy pełne okresy, w tym samym piśmie uprzedź najemcę, że zamierzasz wypowiedzieć najem, i daj mu dodatkowy miesiąc na zapłatę zaległych i bieżących należności. Wzór znajdziesz niżej.
- Odczekaj pełny miesiąc. Jeśli najemca w tym czasie zapłaci zaległe i bieżące kwoty, ta podstawa wypowiedzenia odpada.
- Wypowiedz najem na piśmie. Wskaż przyczynę. Okres wypowiedzenia to co najmniej miesiąc, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego.
- Złóż pozew o zapłatę. Nie musisz czekać na koniec najmu. Możesz pozwać o zaległy czynsz już teraz, a o kolejne kwoty później.
- Po ustaniu najmu żądaj odszkodowania za każdy miesiąc zajmowania lokalu. Jeśli najemca się nie wyprowadzi, przysługuje Ci co miesiąc odszkodowanie w wysokości czynszu, jaki mógłbyś uzyskać z najmu, a gdy to nie pokrywa strat, także odszkodowanie uzupełniające (art. 18 ust. 2). Do tego dochodzi sprawa o opróżnienie lokalu.
Kiedy możesz wypowiedzieć najem za zaległości
Najem mieszkania wypowiadasz na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów. Warunki są trzy i muszą wystąpić łącznie:
- najemca jest w zwłoce z zapłatą czynszu lub innych opłat za używanie lokalu co najmniej za trzy pełne okresy płatności (także za media rozliczane przez Ciebie),
- uprzedziłeś go na piśmie o zamiarze wypowiedzenia,
- wyznaczyłeś mu dodatkowy, miesięczny termin na zapłatę zaległych i bieżących należności, a on go nie wykorzystał.
Samo wypowiedzenie musi być na piśmie pod rygorem nieważności i musi podawać przyczynę (art. 11 ust. 1). Składasz je nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego.
W internecie spotkasz też art. 687 Kodeksu cywilnego, który mówi o dwóch okresach płatności. To ogólny przepis o najmie. Przy mieszkaniu, w którym mieszka lokator, liczą się surowsze warunki ustawy o ochronie praw lokatorów, czyli trzy okresy i miesięczny termin dodatkowy.
Przykład terminów
Najemca płaci do 10. dnia miesiąca i nie zapłacił za styczeń, luty i marzec. Po 10 marca masz trzy pełne zaległe okresy. Uprzedzenie doręczasz 14 marca, więc dodatkowy termin mija 14 kwietnia. Najemca nie płaci. Wypowiedzenie doręczasz 20 kwietnia. Do końca kwietnia nie ma już pełnego miesiąca, więc najem ustaje 31 maja. Od 1 czerwca najemca zajmuje lokal bez tytułu prawnego.
Daty liczysz od doręczenia. Wyślij pisma listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo wręcz osobiście za podpisem. Zachowaj kopie i potwierdzenia.
Wzory pism, gdy najemca nie płaci czynszu
Wzór 1. Wezwanie do zapłaty z uprzedzeniem o zamiarze wypowiedzenia
[Miejscowość], [data] [Imię i nazwisko wynajmującego] [adres] [Imię i nazwisko najemcy] [adres lokalu]Wezwanie do zapłaty i uprzedzenie o zamiarze wypowiedzenia umowy najmu
Na podstawie umowy najmu z dnia [data] dotyczącej lokalu przy [adres] wzywam Pana/Panią do zapłaty kwoty [kwota] zł tytułem zaległego czynszu i opłat za okresy: [miesiące], w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia tego pisma, na rachunek nr [numer rachunku].
Jednocześnie, zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, uprzedzam, że zamierzam wypowiedzieć umowę najmu, jeżeli w tym terminie nie zapłaci Pan/Pani zaległych i bieżących należności.
Zastrzegam prawo dochodzenia należności wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na drodze sądowej.
[podpis]Wzór 2. Wypowiedzenie umowy najmu z powodu zaległości
[Miejscowość], [data]Wypowiedzenie umowy najmu lokalu mieszkalnego
Wypowiadam umowę najmu z dnia [data] dotyczącą lokalu przy [adres] z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na dzień [ostatni dzień miesiąca kalendarzowego].
Przyczyna wypowiedzenia: zwłoka z zapłatą czynszu i opłat za okresy [miesiące], czyli co najmniej za trzy pełne okresy płatności, mimo uprzedzenia z dnia [data doręczenia uprzedzenia] i bezskutecznego upływu dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty (art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów).
Wzywam do opróżnienia i wydania lokalu wraz z kluczami w dniu [data]. Zaległość na dzień sporządzenia pisma wynosi [kwota] zł.
[podpis]Jak odzyskać zaległy czynsz: sąd i komornik
Wypowiedzenie kończy najem, ale nie daje Ci pieniędzy. Na zaległość potrzebujesz tytułu wykonawczego, czyli nakazu zapłaty albo wyroku z klauzulą wykonalności. Z nim idziesz do komornika.
Którą drogę wybrać
- Elektroniczne postępowanie upominawcze (EPU, e-sąd). Pozew składasz przez internet. Opłata wynosi czwartą część zwykłej opłaty (art. 19 ust. 2 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), nie mniej niż 30 zł (art. 20 ust. 1). Sprawdza się, gdy dług jest bezsporny, a znasz aktualny adres najemcy. Jeśli najemca wniesie sprzeciw, sprawa trafia do zwykłego sądu.
- Pozew w zwykłym sądzie rejonowym. Składasz go do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania najemcy. Gdy pozew spełnia warunki postępowania nakazowego, opłata też wynosi czwartą część (art. 19 ust. 2 pkt 1).
Ile kosztuje pozew o zapłatę
Do 20 000 zł opłata jest stała i zależy od kwoty, której żądasz (art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Powyżej 20 000 zł płacisz 5% wartości sporu.
| Kwota zaległości | Opłata od pozwu |
|---|---|
| do 500 zł | 30 zł |
| 500,01–1500 zł | 100 zł |
| 1500,01–4000 zł | 200 zł |
| 4000,01–7500 zł | 400 zł |
| 7500,01–10 000 zł | 500 zł |
| 10 000,01–15 000 zł | 750 zł |
| 15 000,01–20 000 zł | 1000 zł |
Przykład: zaległość wynosi 7200 zł (trzy miesiące po 2400 zł). Pozew w zwykłym trybie kosztuje 400 zł. W EPU zapłacisz czwartą część tej kwoty, czyli 100 zł.
Od kogo jeszcze możesz żądać zapłaty
Za czynsz i inne opłaty odpowiadają solidarnie z najemcą pełnoletnie osoby, które stale z nim mieszkają (art. 688¹ Kodeksu cywilnego). Wyjątkiem są pełnoletnie dzieci na utrzymaniu najemcy, które nie mogą utrzymać się same. Odpowiedzialność tych osób obejmuje tylko okres, w którym stale mieszkały w lokalu. Możesz więc pozwać najemcę i jego partnera razem.
Nie czekaj latami
Czynsz to świadczenie okresowe, a takie roszczenia przedawniają się po trzech latach (art. 118 Kodeksu cywilnego). Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Czynsz wymagalny w marcu 2026 r. przedawni się więc z końcem 2029 r. Po tym terminie najemca może skutecznie odmówić zapłaty.
Kaucja: kiedy i jak ją rozliczyć
Kaucja zabezpiecza Twoje należności z najmu. Rozliczasz ją po zakończeniu najmu: zwracasz ją w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności z tytułu najmu (art. 6 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów). Zwracasz kaucję zwaloryzowaną, przeliczoną według czynszu z dnia zwrotu, ale nie niższą niż pobrana (art. 6 ust. 3). Przy najmie okazjonalnym zasada jest taka sama (art. 19a ust. 5).
Praktycznie oznacza to, że zaległy czynsz pokryjesz z kaucji, ale dopiero gdy najemca wyda mieszkanie. Jeśli zaległość jest większa niż kaucja, o resztę idziesz do sądu. Rozliczenie zrób na piśmie: kwota kaucji, lista potrąceń, kwota do zwrotu albo do dopłaty.
Najem zwykły, okazjonalny i instytucjonalny: porównanie
Forma umowy decyduje o tym, jak szybko odzyskasz mieszkanie. Na samą zaległość i drogę do pieniędzy wpływa mniej.
| Najem zwykły | Najem okazjonalny | Najem instytucjonalny | |
|---|---|---|---|
| Kto może wynajmować | każdy | osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności w zakresie wynajmu (art. 19a ust. 1) | przedsiębiorca prowadzący działalność w zakresie wynajmowania lokali (art. 19f) |
| Czas umowy | oznaczony lub nieoznaczony | oznaczony, najwyżej 10 lat | oznaczony |
| Oświadczenie najemcy u notariusza o poddaniu się egzekucji | nie | tak | tak |
| Wskazanie lokalu, do którego najemca się wyprowadzi | nie | tak, ze zgodą właściciela tego lokalu | nie |
| Maksymalna kaucja | 12-krotność miesięcznego czynszu (art. 6 ust. 1) | 6-krotność czynszu (art. 19a ust. 4) | 6-krotność czynszu (art. 19f ust. 5) |
| Forma i obowiązki | brak | forma pisemna pod rygorem nieważności (art. 19a ust. 6) i zgłoszenie umowy do urzędu skarbowego w 14 dni od początku najmu (art. 19b) | forma pisemna pod rygorem nieważności (art. 19g ust. 1) |
| Odzyskanie lokalu po ustaniu najmu | pozew o opróżnienie i wyrok | żądanie opróżnienia z urzędowo poświadczonym podpisem, termin co najmniej 7 dni, potem wniosek o klauzulę wykonalności (art. 19d) | żądanie opróżnienia z urzędowo poświadczonym podpisem, termin co najmniej 14 dni, potem wniosek o klauzulę (art. 19i) |
Najem okazjonalny: najemca nie płaci
Przy najmie okazjonalnym nadal stosujesz art. 11 ust. 2 pkt 1–3 ustawy, w tym regułę trzech okresów i miesięcznego terminu (art. 19e). Warunek: umowa została zgłoszona do urzędu skarbowego. Jeśli zgłoszenia nie było, nie skorzystasz z uproszczonej drogi do opróżnienia lokalu z art. 19d.
Akt notarialny najemcy dotyczy opróżnienia lokalu, a nie zapłaty długu. O zaległy czynsz i tak musisz uzyskać nakaz zapłaty albo wyrok. Jeśli w akcie najemca poddał się egzekucji także co do zapłaty, notariusz lub prawnik powie Ci, czy możesz z niego skorzystać.
Czego nie robić, gdy lokator nie płaci
Czy gdy najemca nie płaci czynszu, można odłączyć mu media?
Nie. Odcięcie prądu, wody czy ogrzewania, wymiana zamków albo zabranie rzeczy najemcy grozi Ci odpowiedzialnością karną. Art. 191 § 1a Kodeksu karnego przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności dla tego, kto, chcąc zmusić inną osobę do określonego zachowania, uporczywie lub w istotny sposób utrudnia jej korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Zaległość w czynszu tego nie usprawiedliwia.
Nie wchodź też do mieszkania bez zgody najemcy i nie nachodź go. Każde takie działanie osłabi Twoją pozycję w sądzie.
Gdy najemca nie płaci i nie chce się wyprowadzić
Po ustaniu najmu były najemca zajmuje lokal bez tytułu prawnego. Do dnia opróżnienia musi co miesiąc płacić odszkodowanie w wysokości czynszu, jaki mógłbyś otrzymać za wynajem. Jeśli to nie pokrywa Twoich strat, możesz żądać odszkodowania uzupełniającego (art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów).
Przy najmie zwykłym potrzebujesz wyroku nakazującego opróżnienie lokalu. Sąd orzeka w nim, czy lokatorowi przysługuje lokal socjalny (art. 14 ust. 1). Od 1 listopada do 31 marca wyroków eksmisyjnych nie wykonuje się, jeśli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu (art. 16). Całą procedurę, z pozwem i rolą komornika, opisaliśmy w poradniku lokator nie chce się wyprowadzić z wynajmowanego mieszkania. Jeśli najemca był też zameldowany, przyda Ci się tekst o tym, jak wymeldować lokatora.
Pozew o zapłatę i pozew o opróżnienie lokalu to dwie różne sprawy. Możesz prowadzić je równolegle. Nie musisz czekać z pieniędzmi do końca eksmisji. Czego nie wolno robić, żeby pozbyć się lokatora, który nie płaci, i kiedy pomaga dopiero sąd, wyjaśnia też poradnik czy można wyrzucić lokatora, który nie płaci.
Jak ograniczyć ryzyko przy następnej umowie
- Wybierz najem okazjonalny, jeśli wynajmujesz prywatnie. Pamiętaj o zgłoszeniu do urzędu skarbowego w 14 dni.
- Weź kaucję w granicach ustawy i zapisz w umowie, na jaki rachunek ją zwrócisz.
- Wpisz do umowy termin płatności, numer rachunku, kto płaci media i jak liczy się zaliczki.
- Zapisz w umowie, kto będzie mieszkał w lokalu. Ułatwi to dochodzenie długu od domowników.
- Reaguj po pierwszym spóźnieniu. Krótka wiadomość z kwotą i terminem to też dowód.
Jeśli zamiast walczyć z najemcą wolisz sprzedać mieszkanie razem z nim, zobacz, jak działają firmy kupujące mieszkania z lokatorami.
Gdy najemca w końcu oddaje lokal, stan mieszkania i liczników spisz w protokole zdawczo-odbiorczym – to podstawa rozliczenia kaucji i ewentualnych szkód.
Najczęstsze pytania
Ile miesięcy zaległości trzeba, żeby wypowiedzieć najem mieszkania?
Co najmniej trzy pełne okresy płatności, zwykle trzy miesiące. Do tego pisemne uprzedzenie i bezskuteczny upływ dodatkowego miesiąca na zapłatę.
Lokator nie płaci i nie można się z nim skontaktować. Co robić?
Wysyłaj pisma na adres lokalu listem poleconym za potwierdzeniem odbioru i zachowuj zwrotki oraz koperty z adnotacją poczty. Pisz też na znany adres e-mail. W pozwie podaj ostatni znany adres. Jeśli najemca porzucił mieszkanie, nie wchodź do niego bez zgody. Najpierw ustal, czy najem ustał, bo do tego czasu lokal nadal jest w jego posiadaniu.
Czy mogę zatrzymać kaucję na poczet zaległego czynszu?
Tak, ale rozliczasz ją po opróżnieniu lokalu. Masz miesiąc na zwrot nadwyżki po potrąceniu należności z najmu.
Czy wezwanie do zapłaty jest obowiązkowe przed pozwem?
Przed wypowiedzeniem z powodu zaległości pisemne uprzedzenie jest obowiązkowe z mocy art. 11 ust. 2 pkt 2. Przed pozwem o zapłatę wezwanie warto wysłać zawsze: pokazuje sądowi, że dałeś dłużnikowi szansę, i często samo kończy sprawę.
Czy najemca może odpowiadać karnie za to, że nie płaci?
Sam brak zapłaty to co do zasady sprawa cywilna. Odpowiedzialność karna wchodzi w grę wyjątkowo, gdy najemca od początku wprowadził Cię w błąd co do zamiaru płacenia. To oceniają prokuratura i sąd w konkretnej sprawie.
Ile kosztuje sprawa o zaległy czynsz?
Opłata od pozwu zależy od kwoty, np. 400 zł przy zaległości 4000,01–7500 zł. W EPU płacisz czwartą część, nie mniej niż 30 zł. Jeśli wygrasz, sąd zasądzi od najemcy zwrot kosztów.
Autor prowadzi GRB Nieruchomości, firmę kupującą nieruchomości o skomplikowanym stanie prawnym, także mieszkania z lokatorami. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Aktualizacja: listopad 2026 r.




