Odstąpienie od umowy przedwstępnej, gdy kupujący nie przyszedł
Jeśli kupujący nie przyszedł do notariusza na umowę sprzedaży, a przy umowie przedwstępnej wpłacił zadatek, możesz od tej umowy odstąpić i zadatek zatrzymać, jeśli za niestawiennictwo odpowiada kupujący (art. 394 § 1 i § 3 Kodeksu cywilnego). Odstąpienie od umowy przedwstępnej jest wtedy możliwe bez wyznaczania kupującemu dodatkowego terminu. Gdy wpłata była zaliczką albo jej nie było, samo niestawiennictwo kupującego nie daje Ci prawa do zatrzymania pieniędzy: możesz żądać odszkodowania, a przy umowie w formie aktu notarialnego także zawarcia umowy sprzedaży przed sądem (art. 390 k.c.).
Poniżej znajdziesz, kiedy możliwe jest odstąpienie od umowy przedwstępnej, co sprawdzić w umowie, jak udokumentować niestawiennictwo, jakie terminy pilnować i trzy wzory pism: wezwanie, oświadczenie o odstąpieniu i wezwanie do zapłaty odszkodowania.
Najpierw sprawdź cztery rzeczy w umowie przedwstępnej
- Formę umowy. Zwykła forma pisemna czy akt notarialny? Od tego zależy, czy możesz zmusić kupującego do zawarcia umowy sprzedaży.
- Nazwę i charakter wpłaty. Zadatek, zaliczka czy brak wpłaty? Od tego zależy, czy zatrzymasz pieniądze.
- Termin umowy przyrzeczonej. Konkretna data i notariusz czy tylko „do dnia”? Jeśli terminu nie ma, obowiązują zasady z art. 389 § 2 k.c. (niżej).
- Warunki i klauzule. Czy zakup zależał od kredytu? Czy jest kara umowna albo umowne prawo odstąpienia? Te zapisy mogą zmienić skutki opisane w ustawie.
Umowa przyrzeczona to umowa, którą strony zobowiązały się zawrzeć w umowie przedwstępnej. Przy nieruchomości jest to umowa sprzedaży w formie aktu notarialnego.
Zadatek, zaliczka, brak wpłaty: co Ci przysługuje
| Sytuacja | Co możesz zrobić, gdy kupujący nie przyszedł | Podstawa |
|---|---|---|
| Kupujący wpłacił zadatek | Odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu i zatrzymać zadatek | art. 394 § 1 k.c. |
| Kupujący wpłacił zaliczkę | Żądać odszkodowania za szkodę poniesioną przez to, że liczyłeś na zawarcie umowy; zaliczkę co do zasady trzeba zwrócić, ale możesz potrącić z nią swoje udokumentowane odszkodowanie | art. 390 § 1, art. 498 § 1 k.c. |
| Brak wpłaty | Jak przy zaliczce: odszkodowanie, a przy akcie notarialnym także pozew o zawarcie umowy | art. 390 § 1 i § 2 k.c. |
| Umowa inaczej określa zakres odszkodowania | Odszkodowanie liczysz według zapisów umowy | art. 390 § 1 zd. 2 k.c. |
| Nikt nie odpowiada za niewykonanie albo odpowiadają obie strony | Zadatek trzeba zwrócić | art. 394 § 3 k.c. |
Zasady zadatku z art. 394 k.c. obowiązują, jeśli umowa nie stanowi inaczej i nie ma odmiennego zwyczaju. Liczy się treść umowy, a nie tylko słowo w tytule przelewu. Jeśli w umowie stoi „zaliczka”, nie traktuj jej jak zadatku. Czym dokładnie różnią się obie wpłaty i kiedy zadatek wraca do kupującego, wyjaśniamy w tekście Czy zadatek jest zwrotny? Zadatek a zaliczka.
Forma umowy przedwstępnej decyduje o roszczeniach
Art. 390 k.c. daje Ci dwa rodzaje roszczeń, gdy kupujący uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej:
- Słabszy skutek (każda umowa przedwstępna). Możesz żądać naprawienia szkody, którą poniosłeś, licząc na zawarcie umowy (art. 390 § 1). Mogą to być np. udokumentowane koszty umowy przedwstępnej u notariusza, wypisów, protokołu czy ogłoszeń. Strony mogą w umowie przedwstępnej inaczej określić zakres odszkodowania.
- Silniejszy skutek (umowa spełnia wymogi umowy przyrzeczonej). Gdy umowa przedwstępna czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej, możesz dochodzić zawarcia umowy sprzedaży (art. 390 § 2). Przy nieruchomości oznacza to w praktyce umowę przedwstępną w formie aktu notarialnego.
Umowa przedwstępna musi przy tym określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej (art. 389 § 1 k.c.): co najmniej nieruchomość i cenę.
Niewykonanie umowy przedwstępnej krok po kroku
Krok 1. Stawić się u notariusza i spisać protokół
Przyjdź w umówionym terminie, nawet jeśli spodziewasz się, że kupującego nie będzie. Poproś notariusza o protokół. Prawo o notariacie przewiduje protokoły stwierdzające przebieg zdarzeń wywołujących skutki prawne, w szczególności stawiennictwo stron i ich oświadczenia, a na żądanie strony stawającej także niestawiennictwo drugiej strony (art. 104 § 3). Protokół spisuje się w formie aktu notarialnego (art. 104 § 4).
Taki protokół jest najmocniejszym dowodem, że Ty byłeś gotowy, a kupujący nie przyszedł. Rozporządzenie o taksie notarialnej przewiduje za „inny protokół” stawkę maksymalną 400 zł netto (§ 10 pkt 3, w brzmieniu od 5 listopada 2026 r.). Do tego dochodzą VAT i wypisy. Zapytaj notariusza z góry o łączną kwotę.
Krok 2. Ustal, czy kupujący został prawidłowo wezwany
Jeśli umowa wskazywała konkretny dzień, godzinę i kancelarię, kupujący wiedział, gdzie ma być. Jeśli umowa mówiła tylko „do dnia [data]” albo nie określała terminu, wyślij pisemne wezwanie z konkretną datą, godziną i adresem kancelarii.
Gdy terminu w umowie w ogóle nie ma, umowę przyrzeczoną zawiera się w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną. Jeśli w ciągu roku od zawarcia umowy przedwstępnej nikt nie wyznaczy terminu, nie można już żądać zawarcia umowy przyrzeczonej (art. 389 § 2 k.c.). Wezwanie wyślij więc szybko.
Krok 3. Ustal przyczynę niestawiennictwa
Zadatek zatrzymasz wtedy, gdy umowy nie wykonał kupujący. Jeśli do niewykonania doszło z przyczyn, za które nie odpowiada żadna ze stron, albo odpowiadają obie, zadatek wraca do kupującego (art. 394 § 3 k.c.). Zbierz korespondencję, SMS-y i maile. Sprawdź, czy Ty dostarczyłeś wszystkie dokumenty, do których się zobowiązałeś, i czy umowa nie uzależniała zakupu np. od decyzji kredytowej banku.
Krok 4. Wybierz roszczenie
- Chcesz zakończyć sprawę i zatrzymać zadatek: złóż oświadczenie o odstąpieniu od umowy przedwstępnej (wzór niżej).
- Chcesz, żeby kupujący kupił: przy akcie notarialnym możesz pozwać o zawarcie umowy przyrzeczonej. Wtedy nie odstępuj od umowy.
- Nie było zadatku: policz szkodę i wezwij do zapłaty odszkodowania z art. 390 § 1 k.c.
Nie mieszaj tych dróg. Odstąpienie kończy umowę, więc po nim nie żądasz już jej wykonania.
Krok 5. Doręcz pismo w sposób, który udowodnisz
Oświadczenie jest złożone z chwilą, gdy doszło do kupującego tak, że mógł zapoznać się z jego treścią (art. 61 § 1 k.c.). Wyślij je listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres z umowy i dodatkowo mailem, jeśli umowa przewiduje kontakt elektroniczny.
Zwróć uwagę na formę. Jeśli umowę przedwstępną zawarto w zwykłej formie pisemnej, odstąpienie wymaga formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega inną formę (art. 77 § 2 k.c.). Jeśli umowę zawarto w formie aktu notarialnego, odstąpienie powinno być stwierdzone pismem (art. 77 § 3 k.c.). Bezpiecznie: zawsze pisemnie, z własnoręcznym podpisem.
Krok 6. Pilnuj rocznego terminu przedawnienia
Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta (art. 390 § 3 k.c.). Jeśli sąd oddali żądanie zawarcia umowy przyrzeczonej, rok liczy się od uprawomocnienia się tego orzeczenia.
Samo wezwanie ani list nie przerywają przedawnienia. Przerywa je czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia albo uznanie roszczenia przez drugą stronę (art. 123 § 1 k.c.). Jeśli kupujący nie płaci odszkodowania, a do końca roku zostało kilka tygodni, złóż pozew.
Odstąpienie od umowy przedwstępnej i zatrzymanie zadatku
Przy zadatku art. 394 § 1 k.c. pozwala odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu dodatkowego. Sam upływ daty z umowy nie oznacza jednak odstąpienia. Złóż wyraźne oświadczenie: dopiero wtedy wiadomo, że umowa przestała wiązać, a zadatek zostaje u Ciebie.
Przepis mówi tylko o zatrzymaniu zadatku. Jeśli Twoja szkoda jest wyraźnie wyższa niż zadatek, zanim złożysz oświadczenie, rozważ z prawnikiem, którą drogę wybrać, bo odstąpienie zamyka drogę do żądania wykonania umowy.
Pozew o zawarcie umowy przyrzeczonej
Jeśli umowa przedwstępna ma formę aktu notarialnego i zawiera istotne postanowienia sprzedaży, możesz pozwać kupującego o złożenie oświadczenia woli o zawarciu umowy sprzedaży. Prawomocne orzeczenie stwierdzające obowiązek złożenia oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c., art. 1047 § 1 k.p.c.). Jeśli złożenie oświadczenia zależy od świadczenia wzajemnego, skutek powstaje dopiero z chwilą prawomocnego nadania orzeczeniu klauzuli wykonalności (art. 1047 § 2 k.p.c.).
Zanim wybierzesz tę drogę, zadaj sobie praktyczne pytanie: czy kupujący ma pieniądze na cenę? Wyrok doprowadzi do zawarcia umowy, ale ceny i tak będziesz musiał od niego wyegzekwować. Gdy kupujący po prostu nie ma środków, zatrzymanie zadatku albo odszkodowanie i sprzedaż komuś innemu są zwykle prostsze.
Do pozwu przygotuj: umowę przedwstępną, protokół notarialny, wezwania z dowodami doręczenia, odpis z księgi wieczystej i dowód wpłaty. Pozew złóż przed upływem roku z art. 390 § 3 k.c.
Czy mogę sprzedać nieruchomość komuś innemu?
Po skutecznym odstąpieniu od umowy przedwstępnej tak. Zanim podpiszesz nową umowę, sprawdź jednak księgę wieczystą. Kupujący mógł ujawnić w niej roszczenie o przeniesienie własności nieruchomości (art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Roszczenie ujawnione w księdze jest skuteczne wobec praw nabytych przez czynność prawną po jego wpisie (art. 17), więc nowy nabywca będzie się go obawiał.
Jak usunąć taki wpis: po upływie roku od dnia wpisu właściciel może jednostronnie żądać wykreślenia roszczenia, jeżeli w tym czasie nie złożono wniosku o wpis prawa, którego roszczenie dotyczy (art. 19 ust. 1). Jeśli kupujący przed upływem roku wykaże, że wystąpił do sądu, termin liczy się od zakończenia tego postępowania (art. 19 ust. 2). Wcześniej najprościej uzyskać od kupującego zgodę na wykreślenie.
Jeśli po nieudanej transakcji chcesz sprzedać szybko, a nieruchomość ma obciążenia lub wpisy, sprawdź, jak działa skup nieruchomości i czym różni się od sprzedaży na rynku.
Wzory pism
Wzór 1. Wezwanie do zawarcia umowy przyrzeczonej
[miejscowość], [data] [imię i nazwisko sprzedającego], [adres] [imię i nazwisko kupującego], [adres z umowy]Wezwanie do zawarcia umowy przyrzeczonej
Działając na podstawie umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości położonej w [adres], KW nr [numer], zawartej dnia [data] [w formie aktu notarialnego Rep. A nr [numer] / w formie pisemnej], wzywam Pana/Panią do stawienia się w Kancelarii Notarialnej [nazwa notariusza], [adres kancelarii], dnia [data] o godz. [godzina] w celu zawarcia umowy sprzedaży za cenę [kwota] zł, na warunkach określonych w umowie przedwstępnej.
Informuję, że w dniu [data pierwotnego terminu] stawiłem/stawiłam się u notariusza, a Pana/Pani niestawiennictwo zostało stwierdzone protokołem [Rep. A nr numer]. W razie ponownego niestawiennictwa [złożę oświadczenie o odstąpieniu od umowy i zatrzymam zadatek / wystąpię na drogę sądową].
[podpis]Wzór 2. Oświadczenie o odstąpieniu od umowy przedwstępnej i zatrzymaniu zadatku
[miejscowość], [data] [imię i nazwisko sprzedającego], [adres] [imię i nazwisko kupującego], [adres z umowy]Oświadczenie o odstąpieniu od umowy przedwstępnej
Na podstawie art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego odstępuję od umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości położonej w [adres], KW nr [numer], zawartej dnia [data] [forma umowy], z powodu jej niewykonania przez Pana/Panią.
Umowa przyrzeczona miała zostać zawarta dnia [data] w Kancelarii Notarialnej [nazwa, adres]. Nie stawił się Pan / nie stawiła się Pani, co stwierdza protokół [Rep. A nr numer]. [Opcjonalnie: wezwaniem z dnia [data] wyznaczyłem/wyznaczyłam kolejny termin [data], również bez Pana/Pani udziału.]
W związku z odstąpieniem zatrzymuję zadatek w kwocie [kwota] zł wpłacony dnia [data].
[Jeśli w KW wpisano roszczenie: Wzywam do wyrażenia zgody na wykreślenie roszczenia ujawnionego w księdze wieczystej nr [numer] w terminie [liczba] dni.] [podpis]Wzór 3. Wezwanie do zapłaty odszkodowania (gdy nie było zadatku)
[miejscowość], [data] [imię i nazwisko sprzedającego], [adres] [imię i nazwisko kupującego], [adres z umowy]Wezwanie do zapłaty
Na podstawie art. 390 § 1 Kodeksu cywilnego wzywam do zapłaty kwoty [kwota] zł tytułem naprawienia szkody poniesionej przeze mnie wskutek uchylenia się przez Pana/Panią od zawarcia umowy przyrzeczonej sprzedaży nieruchomości w [adres], przewidzianej w umowie przedwstępnej z dnia [data].
Na szkodę składają się: [np. koszt umowy przedwstępnej: kwota zł; koszt protokołu notarialnego: kwota zł; inne udokumentowane koszty: kwota zł]. Kopie rachunków w załączeniu.
Wpłaty proszę dokonać w terminie [liczba] dni od doręczenia wezwania na rachunek nr [numer]. Po bezskutecznym upływie tego terminu będę żądać także odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 481 k.c.) od dnia upływu terminu, a sprawę skieruję do sądu.
[podpis]A jeśli to sprzedający nie przyszedł?
Zasady działają w obie strony. Jeśli zadatek dałeś Ty, a umowy nie wykonała druga strona, możesz odstąpić od umowy i żądać sumy dwukrotnie wyższej (art. 394 § 1 k.c.). Przy zaliczce lub braku wpłaty przysługuje Ci odszkodowanie z art. 390 § 1, a przy akcie notarialnym także pozew o zawarcie umowy. Kupujący powinien też udokumentować swoje stawiennictwo protokołem.
Przy następnej transakcji zabezpiecz się lepiej. Wpisz konkretną datę i kancelarię, wyraźnie nazwij wpłatę zadatkiem i opisz, co się dzieje przy odmowie kredytu. Więcej o tym, co sprawdzić przed podpisaniem, znajdziesz w poradniku na co zwrócić uwagę przy zakupie mieszkania.
Najczęstsze pytania
Czy zadatek jest zwrotny, gdy kupujący się wycofa?
Nie, jeśli to kupujący nie wykonał umowy i odstąpisz od niej. Zadatek wraca do kupującego, gdy umowę rozwiązano albo gdy za niewykonanie nie odpowiada żadna ze stron lub odpowiadają obie (art. 394 § 3 k.c.).
Co jest zwrotne: zaliczka czy zadatek?
Zaliczka nie ma w Kodeksie cywilnym takich skutków jak zadatek. Co do zasady trzeba ją zwrócić, gdy do umowy nie dojdzie, ale możesz potrącić z nią swoje udokumentowane odszkodowanie z art. 390 § 1 k.c. (potrącenie: art. 498 § 1 k.c.).
Czy umowa przedwstępna jest wiążąca, jeśli zawarto ją bez notariusza?
Tak, wiąże strony. Przy nieruchomości zwykła forma pisemna daje jednak tylko roszczenie o odszkodowanie. Żądanie zawarcia umowy sprzedaży przed sądem wymaga umowy, która spełnia warunki ważności umowy przyrzeczonej (art. 390 § 2 k.c.).
Ile mam czasu na pozew?
Rok od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta (art. 390 § 3 k.c.). Wezwanie do zapłaty tego terminu nie przerywa.
Czy muszę wyznaczać kupującemu dodatkowy termin, żeby zatrzymać zadatek?
Nie. Art. 394 § 1 k.c. pozwala odstąpić od umowy bez terminu dodatkowego. Wezwanie z nowym terminem ma sens wtedy, gdy umowa nie wskazywała konkretnego dnia i miejsca albo gdy chcesz mieć dodatkowy dowód swojej gotowości.
Co grozi za zerwanie umowy przedwstępnej?
Zależnie od umowy: utrata zadatku albo obowiązek zapłaty jego podwójnej wysokości, odszkodowanie za koszty poniesione w zaufaniu do umowy, kara umowna, jeśli ją przewidziano, a przy akcie notarialnym także wyrok zastępujący oświadczenie o zawarciu umowy. Nie wszystkie te skutki występują łącznie. Przy karze umownej odszkodowania przewyższającego jej wysokość co do zasady nie można dochodzić, chyba że strony umówiły się inaczej (art. 484 § 1 k.c.).
Z perspektywy sprzedającego temat opisuje też GRB Nieruchomości: niedotrzymanie terminu umowy przedwstępnej przez kupującego.
Autor prowadzi GRB Nieruchomości, firmę kupującą nieruchomości o skomplikowanym stanie prawnym, m.in. z wpisami w księdze wieczystej i sporami między stronami. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Aktualizacja: listopad 2026 r.




